پریشـــان،شاعری آزاده ،دلسوخته ،پریشــان وگمنــام (بخش دوم )
منــم که جوهــرذات مـــرابه دانش وعلم
سرشته حضرت روح القــــدس به روزازل
به بحرطبع گهرخیزمن ،نهـــــاده خـــدای
به فکربکر،هـــــزاران سفینه هـــای غزل
"بخشی ازقصیده 21گلیات پریشان"
.................................
عقایــــدواخلاق پریشان :عباسخان افشــارناموربه "پریشان" شاعری معتقدبه قضاوقدراست ،نابسامانی هاوتنگدستی راخواسته ومشیت الهی می داند،دراوج گرفتاری وتنگدستی خداراسپاسگزاراست:
حرفی به غیرشکرخداوندلایزال آن حرف زهربادکه آیدبه کام ما
،ازدیگرویژگی های وی بی نیازی ست بااینکه درگرداب بیچیزی وتهیدستی شناوراست امادست نیازبه سوی هرکس وناکس درازنمیکردبی نیازی وگردنفرازی این خانزاده ی ادیب درخورستایش است :
من اعتنابه خلق دوعالم نمی کنــــــم
پشت نیازپیش کسان خم نمی کنــم
بگــذارخون خورم، که برای دوقرص نان
خودرارهین منت دونـــان نمی کنـــــم
زاهدمگوکه می مخــــورازباده توبه کن
یاران من نکــــرده ومن هم نمی کنــم
(بخشی ازغزل 58)
..............................
جانامن آن فقیـــــرقلیل البضـــــــــــاعتم پشمین لباس دربروپشمین کله به سر
هستم گدا،ولیک به جزکوی می فروش هرگـــــــزرخ نیــــــازنیــــارم به هیچ در
خوددانی اینکه ماهمه قوم قلنــــــــدران بی تخت وتاج،تخت نشینیم وتاجـــــور
درشکوه ازروزگار،سختی هاونابسامانی های زندگی چه زیبامیگوید!:
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تسلسل بین، که برگشتنـــــــــد،تابرگشت یـارازمن
سپهــــروماه ومهـــــروبخت وچـــــرخ وروزگـــار،ازمن
نمیدانم چه بدکــــردم ،که بنمودنـــــدبیــــــــــــزاری
رفیق ودوستــــان وهمــــــــدم وشهــــــــرودیارازمن
چه باعث شدمگـــریارب که رخ برتافتنــــــــــــــدآخر
دل ازمن ،دلبـــــرازمن ،عزت ازمن ،اعتبــــــــارازمن
روم گرسوی گلشن چون خزان افســـــرده میگردد
گل ازمن ،بلبــــــل ازمن ،گلشن ازمن ،لاله زارازمن
روم یارب کجـــا؟ انـــــدرکدامین شهـــــــربنشینم ؟
مگــــــرتادست برداردسپهـــــــــرکجمـــــــــدارازمن
نه من بگریختم ازجنگ ونی بیرق نهـــــــان کـــردم
که بیــــزاری کندســرتیپ وسرهنگ ســــــــوارازمن
مراباحال خودبگـــــــــذاروبگـــذر،ای نصیحت گـــــو
که اشک لاله رنگ ازچشــــــــم وآه شعله بارازمن
زهی دوران ،چرامنعـــــــم نمایــــــدشحنه وقاضی
می ازمن، مستی ازمن ،خلوت ازمن بزم یارازمن
اگرمن عاشقم، زحمت چه میباشدرفیقـــــــان را ؟
که نازوغمــــزه ازیاراست وآغـــوش وکنــــــارازمن
"بخشی ازقصیده 29کلیات اشعار"
.......................
ای خوش آن روزی که دربــــــریارودلبـــــرداشتم
دلبـــــــرعاشق کش ومه روی دربــــرداشتــــــم
ای خوش آن روزی ،که درفصل بهــــــاراندرچمن
یاردربر،جام درکف ،می به ساغــــــــــــــرداشتم
لخت وعریان می دوم همچون گدایان کوبه کوی
آخرای گـــــــردون دون ،من جامه دربرداشتـــــم
" بخشی ازقصیده 27کلیات اشعارپریشان"
یکی ازدوستان نیک نهادپریشان :شخصی که پریشان ازوی بارهادرقصاید،قطعات ومثنوی هایش به نیکی یادکرده "ضرغام السلطنه "(قاسم خان )است .ضرغام ،نه مقام دولتی داردونه حاکم محلی است بلکه تنهادوستت اوست وبه گفته ی سعدی :ازآن دوستانی که هنگام درماندگی وپریشانحالی دستگیردست دوستان است .پریشان نیزدرسختی هاازاویاری میجویدوگاهی باسروده هایش نیکوکاری وی راارج می نهدبرای نمونه این قصیده ی کوتاه راکه باچاشنی طنزهمراه است می آوریم ازداستان چنین پیداست که روزی ضرغام به پریشان خلعتی (جامه ی نظامی )بخشیده ،وپریشان تهی دست ودرمانده گویاپس ازپوشیدن این لباس اهدایی بامشکلات تازه ای روبروشده که خواندنی وشنیدنی ست :
پارسال ،ازحضرت ضرغــــــــام رفتــــم شادکام
ســــــوی منزل ،خلعت اندربر،به عَــزواحتــرام
ساعتی درذکــــــــروشکــــــرایـــــزدجان آفرین
لحظه ای درفکــــــــرمــــدح منعم والامقــــــام
هیکلم مرغوب وشکلم خوب واثـــــــوابم جدیـد
خوشدل وآســـــــوده خاطـــــــــر،کارهاباانتظام
هرکه دیداین جامه رااندربرم، گفت:ای شگفت
این چنین درویش ،گردیـــــــــــدازکجااهل نظام
آنکه رخ برتافتی،گرسجــــــده می بردم درش
چونکه رختم دیــــــــدنو،کردازدوفرسنگم سلام
آن یکی گفتی که :سرتیپی اگربنشین به صدر
این یکی گفتی که :سرهنگی اگـــــــربالاخرام
گاه می گفتند:باشـــــــداین سفیــــــرانگلیس
گاه می گفتند:درروم است خودقایم مقـــــــام
هرزمان براشتباه افتـــاده میگفتم به خویش :
این منم ؟یااینکه شخص دیگری گم گشته نام
شخص کوته بین چنان پنـداشت کزیک خلعتی
گشته ام من ،مرددولتمندوصاحب احتشـــــام
معتبــــــــرگشتم به هرجااعتبــــــارم شدفزون
نسیه بگرفتم زهرکس ،تاکه بی حدگشت وام
حالیاهم منــــدرس گردیده آن تشــــریف خاص
حالیاهم قرض خواهــــــان کرده هرسو ازدحام
چاره ای دیگـــــــرنـــــــــــدارم، بازروآرم مگـــــر
بردر"ضـــــــــــرغام "آن دارادل وقیصـــــــرغلام
ســـــرورا،میـــــــرا،مــــرایامعتبـــــــــرفرماچوپار
یابه قرضم ســـــازفکری، یابکش ختـــم الکلام
"دیوان پریشان قصیده 25"
............................
پریشان دربرابرفرومایگان پست وزاهدنمایان عوامفریب:
پریشان دربرابرفرومایگان ریاکاروزاهــدنمایان وعوامفریبان روزگارآرام ننشسته ،ودرلابلای اشعاردلنشین خودسخت به آنان می تازد:
هرقــدرازازل شــــــــده ایجادتاابـــــــــد ازخردوازبـزرگ وزن ومــردونیک وبـــد
درعرش وفرش ،هرچه بودروح یاجسد جن وپری ،فرشته وانســــان ودیــــــوو دد
یارب بدانشمـــاربدانحصـــــروآن عــــــــدد
لعنت به زاهدی که، طمع می برد زحـــــــد
درآسمان ،ثوابت وسیارهرچه هست اندرزمین ،نبات وخس وخارهرچه هست
دریاوچاه وچشمه واشجار،هرچه هست ازحٌــــدروم ،تاحدبلغـــــــــارهرچه هست
یارب بدانشمـــــاروبدانحصـــــروآن عـــــدد
لعنت به زاهدی که ،طمع می برد زحــــــــد
عطارهرچه عطــــروگلاب آرزوکنــــــــد دباغ هــرچه پوست دواب آرزوکنـــــــــــــد
تجارهرچه ثبت حســـاب آرزوکنـــــــــــد خمارهرآنچه جام شـــــراب آرزوکنــــــــــد
یارب بدانشمــاروبدانحصروآن عـــــــــــــدد
لعنت به زاهدی که ،طمع می برد زحــــــــد
هرقدرچشم ،میل به نظَاره می کنـــــــــد دیوانه هرچه جامه ی خودپاره می کنــــد
هرقدرطفل ،گریه به گهـــــواره می کند هرقـــــدرحیله هازن مکَاره می کنــــــــــد
یارب بدانشمــــــاروبدانحصروآن عـــــــــــــدد
لعنت به زاهدی که ،طمع می برد زحــــــــــــد
ریزدهرآنچه موی سر،ازشدت جرب خرماهرآنچه درعربستــــان خوردعرب
هرقدردرسننــــدج وسقّـــــزبودطرب تریاکی آنچه هرزه زبانی کنــــــدبه شب
یارب بدانشماروبدانحصـــروآن عـــــــــدد
لعنت به زاهدی که طمع می برد زحــــــد
زاهــــدهرآنچه ،بهرریــامی کنــد نمـــــاز ســازدهرآنچه بهرعمل وعظ خــوددراز
روزوفات خلق زنـدهــــــرچه حرص وآز رخت ولباس مرده کنــــدهرچه ترکتــــاز
یارب بدانشماروبدانحصروآن عـــــــــــدد
لعنت به زاهدی که طمع می برد زحـــــد
چوپان هرآنچه ،ازعقب میش می رود هرقدرســاربان زشتــــــــرپیش می رود
الواط هــرچه ازپی بی ریش می رود هرقدربه شهروقریه که درویش می رود
یارب بدانشمــــاروبدانحصروآن عـــــــــدد
لعنت به زاهدی که طمع می برد زحـــــــد
هرقدرشــوی مرده زن ،افتـــدبه فکرشوی هرقدرنوعروس ،کنــــد سخت شست وشوی
هرقدرنوجـــوان بتراشـــــــــدزروی موی هرقـــــدرخنــــــــده بازبگــــردد زکوبه کــوی
یارب بدانشماروبدانحصروآن عــــــــــــدد
لعنت به زاهدی که طمع می برد زحـــــــد
زارع هرآنچه منت مزدورمی کشــــد هرقدردانه راززمین مورمی کشـــــــــــد
هرقدرگبرشیره ی انگورمی کشـــــد وافوری آنچه زحمت وافورمی کشـــــــد
یارب بدانشمــــــاروبدانحصروآن عــــــــدد
لعنت به زاهــــــدی که طمع می برد زحد
عشاق راهرآنچه جفامی کنــــدرقیب بیمــــارراهرآنچه دوامی دهـــــــــــــــد طبیب
هرقدرآه وناله به غربت کشـــــدغریب درساوه هرچه نارو،به خوانسارهرچه سیب
یارب بدانشمـــــــاروبدانحصروآن عـــــــــــدد
لعنت به زاهـــــــدی که طمع می برد زحـــد
هرقـــــــدرتیـــــــرونیـــــزه وفولادوآهن است درکوه هرچه لاله ونســـــرین وسوسن است
دردشت هرچه صندل وخشخاش وارزن است قرض پدر،هرآنچه که برگــــــردن من است !
یارب بدانشمـــــــاروبدانحصروآن عـــــدد
لعنت به زاهـــــدی که طمع می برد زحـــد
هرقدراهل روم کنـــــــدمیل برقمـــــار هنـــدوهرآنچه زحمت افســون دهدبه مار
هرقدرمست رقص نمایدبه چنگ وتار هرقدرغم کشیده "پریشــــان "به روزگار
یارب بدانشمـــاروبدانحصروآن عـــــــــدد
لعنت به زاهـــدی که طمع می برد زحـــد
(ص 89کلیات اشعارپریشان،باکمی فشرده سازی )
درپست های آینده به کلیات اشعاروجهانشاهنامه ی پریشان میپردازیم ادامه دارد.......................
سرچشمه :کلیات اشعارپریشان (دیوان ومتن کامل جهانشاهنامه براساس نسخه منحصـــــربفـــرد/آثارعباسخان افشار،بامقدمه وتصحیح وتعلیقات احسان ا...جهانشاهی ،انتشارات نیکان کتاب زنجان ،چاپ اول بهار 1393خورشیدی .)
