شاعـــــران مانـــــدگار

"پریشان "شاعری آزاده دلسوخته ،پریشــــان وگمنـــام (بخش یکـــم )

من که دراین روزگارمجمع علــــم ام       گرچه مراروزگارکرده پریشــــــــــان

دعوی بیهـــوده پیش کس ننمـــــایم       هست مراشعرنغز،شاهدوبرهــــان 

عباسخـان افشـــارنامــوربه "پریشـــــان "(فرزندمحمدحسنخان افشارشاعروادیب سخنور)درسال 1282ه .ق برابرباسال 1243شمسی درخانواده ای که اهل شعروادبیات بودند،درروستای بهمن ازتوابع منطقه افشـــارزنجـــان دیده به دیدارجهان گشود.

"پریشان "ازایل افشاراست ،افشارهاچه درخدابنده ی زنجان وتکاب ،چه دریزدوکرمان وآذربایجان ویاخراسان ودرهرجای ایران وجهان که باشندازیک ایل وتبارنـــدپیش ازانتصاب "جهانشاه خان امیرافشار"به ریاست ایل افشاردرخمسه ،پدروپدربزرگ پریشان محمدباقرخان سرتیپ ،عمووپسرعموی پریشان روءساوسرکردگان ایل افشاربودندوبه مدت سی سال ریاست ایل افشاررادرزنجان بعهده داشتند.

"پریشان "آموزشهای نخستین را درنزدپدرودرمکتبخانه ی زادگاه خویش فراگرفت تاسن پانزده سالگی کتابهای رایج درمکتبخانه راکه بیشترآموزش قرآن ،علوم دینی وادبی بویژه گلستان سعدی ،نصاب الصبیان، المعجم و...بودبخوبی آموخت ،وسپس برای آموزش وپیگیری دانشهای روزبه زنجـــان رفت بیشتردوران زندگی پریشان درزادگاهش خمسه سپری شد.

پدرپریشان شاعری بودداناوتواناکه وی ازدانش پدرهم بهره مندگردیدوقریحه شاعری پدر،طبع شعری پریشان راپروراندوبارورساخت ،ازکتابخانه ی شخصی پدرنیزبهره مندبود،چنانکه ازآثارش برمی آیددیوان وآثاراکثرشاعران گذشته ،وکتابهای گوناگون نویسندگان اندیشمندان فیلسوفان عارفان وعالمان دینی و...راکه درآن زمان بیشتربصورت نسخه های خطی ویاچاپ سربی وسنگی بود،درکتابخانه های شهرهای بزرگ جستجوکرده وخوانده است .پریشان دردوران ناصرالدین شاه می زیست درعهدقاجاربازارمدیحه سرایی ازرونق چشمگیری برخورداربودوشاعران درباری ازبخشش های هنگفتی بهره مندبودند، وپریشان دراین میان برای راه یافتن به دربار،بااین همه توانایی که درسخندانی وسخنوری  داشت کافی بودخودرادرقصیده ای معرفی کندتابه شغل دولتی منصوب شودویادرجمع شاعران درباری قرارگیردامااین شاعرآزاده وپاکسرشت ازستایش بیجابیزاروگریزان بود،هیچ گاه این کاررانکردوپابه دربارناصرالدین شاه نگذاشت .

پریشان ومشکلات زندگی :

زندگی پریشان رامیتوان دردودوره بررسی کرد 1 ــ درزمان پدردوره ای که ازآرامش خاطربرخورداربودتحصیلات ودوران خوش زندگی پریشان درزمان پدر بود،درسایه ی پدردرکوچه باغهای زنجان وزادگاهش روزهای خوش ودلنشینی  داشت تااینکه درسن 22سالگی پدرشاعروفاضل اش  رازدست داد.

2ـ زمان بعدازمرگ پدرکه دوران پریشانی این شاعرشیرین سخن است بابی اعتنایی به روزهای باداومبادا ،دارایی خودراصرف مسافرت هاوعیش وخوشگذرانی هاکردهرچه ازپدربه ارث برده بودباچشمداشت به اینکه درآینده ازهمیاری جهانشاهخان برخوردارخواهدشدهمه رایکجاازدست داددراندک زمانی دچارنداری وتنگدستی وپریشانی شد،سپس رویدادهای تلخی همچون مرگ پدر،مرگ برادرومعشوقه اش "دلارام "وی رابه پریشانی راستین کشاندوبه راستی که" نام شاعری" (تخلص )پریشان رازندگی پرازفرازونشیب برای اوبرگزید،توفان سهمگینی که درزندگی اووزیدن گرفته بودآهنگ فروکش نداشت، ازدست دادن سه تن ازعزیزان نزدیک درفاصله زمانی اندک ،پریشان نازپرورده ،واین خانزاده ی نجیب وادیب را دریک بحران وآشفتگی بزرگ روحی وفکری قرارداددراین باره میگوید:

به یک سینه هرگزنگنجــــــــدسه داغ         سه نوبت خــــــزان کی برآیـــــــــدبه باغ 

کسی دیــده یک خرمن اوراسه برق ؟       کسی دیـــــده یک کشتی اوراسه غرق ؟

سه دٌرگرانمـــــــــایه رفتــــــم زدست       سه سروسمن بــــــــــــوزباغم شکست !...

سفرهاوسفرنامه ی  پریشــــان :

ازگردشهای چشمگیروی میتوان به سفرواقامتش درکرمانشاه اشاره کرددرمثنوی پنج (کلیات آثار)ازبودن چندساله اش درکرمانشاه حکایت دارددرلابلای سروده هایش آگاهی وشناخت اوازاماکن تاریخی ،طبیعی ،وروستاهای کوچک وبزرگ وحتی برخی باورهای عامیانه آن دیارچشمگیراست .این سفرخوشترین دوران زندگی وی بشمارمیرود:

بتـــــان کردبه دورم تمام جمع شدنــــد       به شوق وذوق چوپروانه گردشمع شدند

دلم شکفته شدازدلبـــــران بزم حضور      چوغنچه ای که گشاینـــــــــدکودکان بازور

معشوقه ها وازدواج پریشان :

این شاعرآواره درمانده  وعاشق پیشه پس ازاینکه اموال ودارایی خویش راازدست داددلدادگی هایش باهیچ یک ازمعشوقه هایی که درغزلیات ومثنوی هایش ازآنان یادآوری وستایش کرده ،به وصال نینجامید،به یکی ازمعشوقه های کــردتبارش  بنــام "دلارام "وابستگی ودلبستگی بیش ازاندازه داشت امامدتی بعددلارام دراوج جوانی براثربیماری درگذشت .پریشان درسوگ دلارام اشعاری زیبــا،تکاندهنده وجانسوزی سروده است :

دورکن زلف عنبرافشـــــــــان را        کن عیـان آن رخ درخشــان را  

زیرسنبل مپوش چهـــره ی گل       رحم کن عنــــــــــدلیب نالان را

دلبـــــــــــراطره ی پریشـــــانت       کرده درهم دل "پریشـــــان را

دوش درخواب بی تومیخواندم          قصه غم حدیث هجــــــران را

...........

تابرفت ازکنـــــــاردلـــــــــــــدارم      غم وانــــــــدوه ودردشــــــدیارم

آه وافسوس میکشم شب وروز      اشک حسرت به چهــره می بارم 

جزخیـــــــــــــال نگاروعشق نگار      نی انیسی نه مــــــونسی دارم 

 

........

بوی بهــــــــــارچندنیایـــــــــــد،خـــــدادلم        یامرغ درچمن نسرایـــــــد،خــــــدادلم 

ویرانه گشت گلشن عمـــــــرم زجــوروی          کی این دوروزه غم به سرآید،خـدادلم

ای مرغ دل چوبلبل مسکین خموش باش         تاغنچه لب به خنده گشاید،خــــــدادلم 

.....

عرق زروی توای گلعــــذار ،لرزدوریــــــــــزد         چوشبنمی که زگل، دربهار ،لرزدوریــزد

به یادخاک تـوازدل ،به چرخ گـــــــــررودآهم         ستـــاره ازفلک کجمــدار ، لرزدوریـــــزد

چـرارخــام نگـــــــرددعقیق پیش دوچشمم         زخون دل که به سنگ مزار ،لرزدوریـــزد

غزال کـــردنژادم ،شکنج زلف برافشـــــــان         که نافه هازغزال تتــــــــار،لرزدوریـــــزد

زیادشـــدمتمایل به هرطرف ســـــــــرزلفت         که تابه خرمن عمرم شـرار ،لرزدوریـــزد

بده به نرگس بیمــــــــارخویش اذن نگاهی         که تازدیــده ی نرگس خمار،لرزدوریــــزد

مروبه زلف بناگوش ای نسیــــم به شوخی         مبــاداینکه زرازگوشـــــــوار،لرزدوریــــزد

گذرکندچوبه هرباغ آه گرم" پریشـــــــــــــان "      عجب نباشداگـــربرگ وبار،لرزدوریـــــــزد

پس ازبازگشت ازکرمانشاه ،برای سرپرستی برادرزادگان بناچارباهمسربرادرش ازدواج کردوازاین پیوندصاحب دوپسرشد.فرزندنخستین براثربیماری درگذشت وآخرین فرزندپریشان نیزدردوران کودکی برای همیشه ناپدیدشد درلابلای اشعارخوددرچندین جاازاین موضوع یادآوری میکند:

نوگلی داشتـــــــــــــم ،چمن آرا          چمن آراوبوستــــــــــــــــــــان آرا

بـــودرنگین وآبـــــــــــــــدارولطیف        چولب لعــــل یارمه سیمــــــــــــا

بــــوی یارم زوی همی آیـــــــــد          به مشـامم علی الصبـــاح ومســا

ظلم بادخــزان ربـــــــــــــودازمن         من ندانم ،که بـرده بربه کجـــــــــا...

(همه ی ابیاتی که دربالاآورده ام ویادرادامه به آن هامی رسیم ابیات دیگری نیزدرلابلای خوددارد،امابعنوان نمونه فشرده سازی شده است  )

ادامه درپست های آینـــــده ..........