"یک چمن گل ،یک نیستان ناله ،یک خمخانه می !!( بخش سوم )
پریشــــــان ، شاعـــرآزاده ،دلسوخته ، پریشـــــان وگمنـــــــام ـــ (بخش سوم )
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
درشب دوشین، نشسته بودم وحیـــــران سخت سرافکنده ،چون بنفشه به دامـان
دیده پرازخون دل ، چه دل ؟ دل عاشق سینه پرازداغ غم ، چه غم ؟ غم هجران
گاه تشکی ،زمکروحیله ی گــــــــردون گاه تظــــلم، زجـــــــوروفتنه ی دوران
جای شرابم ، سرشک سرخ به ســــاغر جای گلم ، دل هزارپاره به دامــــــــان
حجره ی تارم چوجعـــــدزلف زلیخــــا منزل تنگم چوچاه یوسف کنعـــــــــان
ناگهم آمــــد بــرون زپـــــــرده ی معنی دختـــــری ازدختران طبع سخنــــــدان
معجــروروپوش وی زفکــرت ودانش یاره وخلخـــال وی زحکمت وعرفــان
وه چه نگاری به خــــــوی آتش دوزخ وه چه نگاری به روی جنت ورضـوان
شاهدوشیرین زبان وچاپک وخوشخوی دلبرنازک مزاج وشوخ وغزلخــــــوان
وه چه نگاری به حسن حــــوری ثانی وه چه نگاری به نازمنظـــــرایــــــــران
بخشی ازقصیده ی ص 90کلیات
اشعاردلنشین پریشــــان :
اشعاردلنشین پریشان (عباسخان افشارناموربه پریشان ) شناسنامه ی روح حساس ونمایانگر آگاهی گسترده ازدانش های گوناگون وتوانمندی این سخن سنج داناوتواناست ، نمایش دهنده ی اندیشه ی بلندبالا،اندیشه ی پالایش یافته و بلندپروازاوست ،بکاربردن ترکیبات وصنایع فنون ادبی ناب وفاخرهمراه بااحساسات بسیارگیراوبکاربردن واژه هاوجمله های خوش آهنگ ،خوشنما،دلنشین ودلپسندکه همه ازتوانمندی شگفت انگیزوقلم سحرآمیزوازطبع سرشاروی سرچشمه میگیردبه آثارماندگار، وستودنی پریشان ویژگی وزیبایی چشمگیری بخشیده است زندگی سراسرپرازناملایمات نابسامانی وسختی هاورخدادهای غم انگیزدوران زندگانی وی باشناسه ای که این ادیب سخنوربعنوان "پریشــــان " برای خودبرگزیده همخوانی وهماهنگی کامل دارد.
پریشــان شاعری ست خوش گفتاروشیرین سخن ،دلباخته ی دلسوخته ،وارسته وآزاده ، ادیب وسخندان وسخن سنج ،ادیبی دراوج تهیدستی بی نیازبه دیگران ،شاعری که همواره باآزادگی وگردنفرازی کامل زیست ،کسی رابیجاستایش ویانکوهش نکردوبرای دریافت صله ی شاعری (هدایا)دربرابرکسی سرفروتنی فرودنیاورد .
زندگانی وزندگی نامه ی غم انگیزپرازنابسامانی وپریشانی پایان ناپذیرش درلابلای سروده های دلنشین وی آشکارابخوبی دیده میشودکه باسخنان دلنشین وشراره های آتشین همراه است ،این سخنان دلرباوهوشرباکه ازدل برخاسته بردلهامی نشیندوآتشکده ی پاکدلان ،و صاحبدلان رابه آتش می کشد،پریشان درلابلای اشعارخودسخنانی آتشین وجانگدازی برزبان آورده که حتی ازناله وفریاد"مسعودسعدسلمان هم که درزندان نای سروده "غم انگیزتروجانسوزتراست.
آثارپریشــــــان:
1ـ دیوان کامل :(510صفحه )شامل قصاید،غزلیات ،قطعات ،ترکیب بند،ترجیع بند، مسمط ،مثنوی ،مستزاد،ورباعیات اوست ،افزون بردیوان 300بیت نیز بنام فراقنامه وشماری هم اشعارآیینی واشعاری به زبان آذری دارد
این آثارگرانبها باتلاش گسترده وهمت آقای احسان ا...جهانشاهی گردآوری تصحیح ، وبه چاپ رسیده است ،تحقیق دراحوال وآثارپریشان نخست موضوع پایان نامه نامبرده درمقطع کارشناسی ارشدزبان وادبیات فارسی دردانشگاه آزادزنجان بوده است ،سپس بخاطردلبستگی به آثاراین شاعرتوانامدت شش سال دیگربه جستجوی نسخه های باقیمانده درمیان بزرگان ایل افشاروبستگان دورونزدیک پریشان پرداخته ودرادامه این جستجوهاکه درشهرهای گوناگون انجام میگرفت خوشبختانه به نسخه های گوناگون وسرانجام به نسخه ای منحصربفرد ازاین شاعردست یافته است .
شبی درخواب می دیدم ،نهان شدآفتاب ازمن سحرآن ماهرخ بنهفت رخ زیرنقاب ازمن
به یک جام شراب امشب هزاران داستان دارم نگیردساقی مجلس اگرجام شــــراب ازمن
مراواعظ مترسان باحساب حشــر،می دانم خداباآن خداوندی ،نمی خواهدحساب ازمن
توراباکارزشت من ،چه کارای ناصح گمره که من دانم ،خداداند،سوال ازوی ،جواب ازمن
معماوچیستان هم دردیوان پریشان دیده میشودازجمله :
آن چه مرغی ست که بی چنگل ومنقاربود ؟ آشیانش همگی دربغل یاربــــــــــود
زده یک نیزه ویک تیرقضـــــــا بردل او جگرش گشته دوصدپاره وافگاربود
عجب آنست که هرگزنخـــورددانه وآب روزوشب درهوس نغمه به تکراربود
گاه گاهی که شودخسته وخوابش گیـــرد میخ برسینه بکوبندش وبیــــــداربود
...................................
چیست آن دلـــبرکوتاه قدعشاق پسنــــــد؟ شوهرش کرده به یک پای معلق دربنــــد
شش رحم داردودرهررحمش فرزنـــدی کس شنیده ست زنی شش رحم وشش فرزند
کمرش بشکندازعشوه گری وقت جماع باربرداردوآیـــــدبه شکستش پیـــــــــوند
عجب آن است که باآن تن رنجوروضعیف وقت زادن بودآوازوی ازرعـــــد بلـــــند
عارفانی که معمای مراحل ســــــــــازند یارب ازناله ی وی هیچ نیابند گــــــزند
2 ـ جهانشاهنامه رادرقالب مثنوی وبروزن شاهنامه ی فردوسی سروده وموضوع آن داستان واقعی کشته شدن همسرجهانشاهخان (رییس ایل افشار)بنام امـیــربانو به دست خوداوست وبدنبال آن جنگ احتشام الدوله (حاکم زنجان )باجهانشاهخان است که به شکست احتشام الدوله می انجامد.پریشان این اثرحماسی رادرسن 26سالگی ودر465بیت سروده است.(...حاکمان انتصابی دولت مرکزی درزنجان باجهانشاهخان رییس ایل افشارخمسه هرکدام بنوعی مشکل داشتندوسعی میکردندرابطه ی وی راباحکومت مرکزی تیره کنندبه همین شوندنقشه بکارمی بنددکه منجربه کشته شدن امیربانومیشودنامه ای مینویسندمبنی براینکه امیربانوهمسرجهانشاه خان بانوکردرب خانه اش بنام "بابا" ارتباط عاشقانه داردهنگامی که جهانشاهخان ازتهران عازم شهرک کرسف بودنامه ای روی پارچه ی پهن شده دروسط راه پیدامیکند به گمان اینکه شکواییه است به یکی ازهمراهان دستورمیدهد که نامه رابخواندسرانجام ازموضوع نامه باخبرمیشود.جهانشاهخان سراپاپرازخشم ازراه به خانه می رسدمی بیندکه امیربانوبه همراه چندتن ازخدمه منزل بادردست داشتن آینه واسپنددودکرده به پیشوازآمده است ،اماجهانشاهخان بیدرنگ امیربانورابه گلوله می بندوسپس باباراهم میکشد.بستگان امیربانوکه ازخوانین ایل افشاربودندبه نزداحتشام الدوله حاکم زنجان می روندوشکواییه ای به ناصرالدین شاه می نویسند،ناصرالدین شاه فرمان عزل ودستگیری جهانشاهخان راصادرواجرای آن رابه حاکم زنجان محول میکند.درجنگی که درمیان امیروحاکم رخ میدهداحتشام الدوله شکست سختی میخورد. پریشان همین داستان واقعی رابه نظم کشیده است همین موضوع یعنی به نظم کشیدن داستان کشته شدن امیربانوموجب تیرگی روابط پریشان باجهانشاهخان گردیدازهمین زمان پریشانی وسرگردانی وی آغازمیشود درهمین راستامیگوید: (کس ازشاعران جزتوزین قافله ــ که خورده ست سیلی به جای صله )
گوشه هایی ازابیات آغازین جهانشاهنامه :
هزاران ستــایش به یـــــزدان پاک که زد نقش ایجـــــادبرآب وخاک
حکیمی که بی رنگ ودست وقـلـم برآمیخت رنگ دوعالـــــم به هم
به هرجاروی بزم احســان اوست به هرجاخوری منت خوان اوست
بودرمزی ازصنع اوماه ومهــــــر زمین وزمان وهـــواوسپهـــــــــر
درودی که افزون زادراک ماست به پیغمبــروآل پاکش ســــــزاست
هنگام آغازداستان جهانشاهنامه ،پریشان بافروتنی کم نظیر ازفردوسی اجازت می طلبدوخطاب به فردوسی میگوید:
الاای صبـــا قاصـــــــــداهل راز بروپیش استـــــاد شهنـــامه ســاز
زمین بوس وبعــــدازطریق ادب ازاوبر" پریشـــان "اجازت طلب
بگو: گردهی رخصت ای نیک نام به بحـــــرتقرب نهم چنــــــد،گام
تواسـتـــــادوماجمله شاگـــــــــردتو توگل ، ماکم ازخـــار،درگـرد تو
بودپربهــــــاگردرشاهــــــــــــوار شبه نــــیز،گاهی برآیــــد به کار
شهان رااگرشاهنــامه خوش است جهان راجهانشاهنامه خوش است
درباره ی کشته شدن امیربانومیگویــــد:
چوبگشاد برخواند مکتـــوب را به دل ریخت صدشعله آشـــــوب را
............................. ..................................
براندنــــــد یکباره مرکب زجـــای رسیدنــــــد، تاباب دولت ســــــــرای
زاسب اـــندرآمدبه صدبغض وکین روان شـــــــــــــــدبه خلوتگه نازنین
به محبوب خودناســزاگفت چــــند بسی لابه کردش نشـــــدسودمنـــــــــد
تفنگ ستمکــارگی راست کــــــرد چه گویم ،دلش آنچه می خواست کرد
دراول چویک تیـــرخالی نمــــــود توگویی زلیلی ،رگ خون گشــــــــود
به جویی زخون ،سرورابرنشانـــد ابرصفحه ی نقــــره ، مرجان فشـــاند
دگرظلم بی حـــدواندازه کـــــــــرد به زخم دگــــــر، زخم راتازه کـــــرد
چوکبک دری گشت بــرخون تپان بِرَست ازسمن ،لاله ی ارغــــــــــوان
به خون غرقه شدزلف پرپیچ وتاب چویک دسته سنبل ، که افتـــــدبرآب
غزالی به خون غرق وآغشته شـــد بت نازنین ، بی گنه کشته شــــــــــــد
درگذشت دراوج تهیدستی وپریشانی
پریشــــان پس ازفوت همسرش ازروستایی بنام عینجیک (ازتوابع خدابنده ی زنجان )همسری برگزیدودرآن روستاماندگارشد ، سرانجام دراوج نابسامانی وتهیدستی وپریشانی درسن 65 سالگی درهمان روستا چشم ازجهان فروبست .
.........................................................................................................
سرچشمه :کلیات اشعارپریشان (دیوان ومتن کامل جهانشاهنامه براساس نسخه منحصـــــربفـــرد/آثارعباسخان افشار،بامقدمه وتصحیح وتعلیقات احسان ا...جهانشاهی ،انتشارات نیکان کتاب زنجان ،چاپ اول بهار 1393خورشیدی .)